Ο δρόμος για ειρήνη … στη Γάζα και στην Ουκρανία

Του Jeff Fountain

Την εβδομάδα που πέρασε, η είδηση για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα οδήγησε σε εορτασμούς στους δρόμους, αλλά μετριάστηκε από το γεγονός ότι μια διαρκής ειρήνη ανάμεσα σε Ισραηλίτες και Παλαιστίνιους είναι ακόμα μακριά.

Επίσης, την εβδομάδα αυτή, η επερχόμενη κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον έπρεπε να παραδεχτεί ότι η υπόσχεση για άμεσο τερματισμό της ρωσικής επιθετικότητας στην Ουκρανία, την πρώτη κιόλας μέρα του νέου προέδρου στον Λευκό Οίκο, δεν ήταν εφικτο να πραγματοποιηθεί και ότι θα χρειαστούν μήνες για την επίλυσή της.

Και στους δύο πολέμους, μια εκεχειρία δεν σημαίνει ότι έχει επιτευχθεί ειρήνη. Πραγματική ειρήνη απαιτεί συγχώρεση και συμφιλίωση. Κάτι που, και στις δύο περιπτώσεις, βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά.

Λίγοι θυμούνται πόσο γεμάτα δυσπιστία, φόβο και αβεβαιότητα υπήρξαν τα μεταπολεμικά χρόνια στα τέλη της δεκαετίας του 1940, με ζωές, οικογένειες, πόλεις και χώρες διαλυμένες και κατεστραμμένες. Πώς μπορείτε να ξαναχτίσετε μετά από μια τέτοια καταστροφή; Το ερώτημα τότε, τίθεται ξανά σήμερα στη Γάζα, το Ισραήλ και την Ουκρανία.

Ενώ όλοι γνωρίζουν ποιος κέρδισε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, λίγοι θυμούνται ποιος κέρδισε την ειρήνη. Επειδή πρόκειται για μια ιστορία «ριζοσπαστικής πνευματικότητας», συγχώρεσης που έχει ρίζες σε μια για πολλούς «μη πρακτική», «υπερ-πνευματική», «υπερ-κοσμική», ακόμη και «αφελή» προτροπή του Ιησού: «αγάπα τον εχθρό σου». Τείνουμε να θεωρούμε δεδομένα τα τελευταία 80 χρόνια ειρήνης στην Ευρώπη ως κάτι το φυσιολογικό, επειδή είναι ίσως το μόνο που έχουμε ζήσει. Ωστόσο, υπήρξε υπακοή στην εντολή αυτή του Ιησού από μια ομάδα πιστών ανθρώπων δράσης που κατέστησε δυνατή την «αποξήρανση του βάλτου» της πικρίας και εκδίκησης που κυριαρχούσαν στη δυτική Ευρώπη μετά τον πόλεμο. Δυστυχώς, τα κομμουνιστικά κράτη της Ευρώπης δεν βίωσαν ποτέ αυτή την καθαρτική διαδικασία, όπως αποδεικνύεται και από την τρέχουσα ρητορική του Κρεμλίνου για «εξόντωση των ναζί» στην Ουκρανία.

Τα κρυφά σημειώματα του Σουμάν

Έχω αφηγηθεί συχνά την ιστορία που μου είπε κάποτε στις Βρυξέλλες ένας Γάλλος δημοσιογράφος, ο Paul Collowald, ο οποίος είχε συνεργαστεί με τον Robert Schuman, τον Γάλλο Υπουργό Εξωτερικών που ξεκίνησε τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ο Σουμάν ήταν ο πρώτος Γάλλος βουλευτής που είχε συλληφθεί από την Γκεστάπο στη γερμανική κατοχή του Παρισιού. Ο Collowald θυμήθηκε ότι είχε δει τις σημειώσεις που ο Schuman είχε μεταφέρει κρυφά στο γαλλικό υπόγειο κατά την απομόνωση του. Σ’ αυτές έγραφε: «Εμείς οι Γάλλοι πρέπει να μάθουμε να αγαπάμε και να συγχωρούμε τους Γερμανούς αν θέλουμε να ξαναχτίσουμε την Ευρώπη μετά τον πόλεμο».

Πόσο ριζοσπαστικό είναι αυτό; Ονομάστε το «μη πρακτικό», «υπερ-πνευματικό», «υπερ-κοσμικό», «αφελές». Ωστόσο, ο Σούμαν, πιστός Καθολικός, το έγραψε αυτό ως άμεση υπακοή στην εντολή του Ιησού, «Αγαπάτε τους εχθρούς σας».

Η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης πιθανότατα να μην είχε επιτευχθεί ποτέ χωρίς τη βαθιά και εγκάρδια αλληλεπίδραση της συγχώρεσης αυτής και της συμφιλίωσης μεταξύ των κύριων βασικών εκπροσώπων της Γαλλίας και της Γερμανίας, ξεκινώντας από τον Schuman και τον Γερμανό συνάδελφο και ομόπιστό του, τον Konrad Adenauer, πρώτο καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας. Μετά τον πόλεμο, ένα κίνημα με όνομα «Ηθικός Επανεξοπλισμός» και με επικεφαλής τον Λουθηρανό Ευαγγελικό Frank Buchman, μετέτρεψε ένα ξενοδοχείο στα ελβετικά βουνά στο Caux, λίγο πιο πάνω από το Montreux, σε Κέντρο «Συμφιλίωσης των Εθνών». Χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι, πολιτικοί, συνδικαλιστές, κληρικοί, ακαδημαϊκοί, εκπαιδευτικοί, θεολόγοι, δημοσιογράφοι και πολιτικοί ηγέτες από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Βρετανία, τη Σκανδιναβία, την Ιαπωνία και άλλους πρώην εχθρούς μεταξύ τους συναντιόντουσαν τακτικά στο μέρος αυτό εξασκούμενοι στη συγχώρεση και καθιστώντας τους εαυτούς τους «μέρος» της «θεραπείας κόντρα στην αρρώστια του μίσους». Ο Άντεναουερ και η οικογένειά του βρισκόντουσαν εκεί τακτικά (βλ. φωτό), και ο Μπούχμαν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να έρθει σε επαφή με τον Σούμαν.

Εκτός χάρτη

Η άθεη και κρυφή επαναστάτρια Γαλλίδα, Irene Laure, μισούσε τόσο πολύ τους Γερμανούς που είχε ευχηθεί να σβήσει το έθνος τους από τον χάρτη. Τη βαθιά συγκινητική ιστορία της αφηγείται σε ένα βίντεο με τίτλο «Για την αγάπη του αύριο». Μεταμορφωμένη από τη συμπονετική συγχώρεση που προσφέρει ο Θεός, η Laure έγινε πρεσβευτής συμφιλίωσης με τους Γερμανούς από τους οποίους και ζήτησε συγχώρεση για το μίσος της.

Η μακροπρόθεσμη ηθική, ψυχική και πνευματική υγεία του ουκρανικού λαού, πρόσωπα που έχουν πληγωθεί από την απώλεια μελών της οικογένειάς τους και φίλων τους, θα χρειαστεί να απελευθερωθεί από την πικρία και το θυμό που την χαρακτηρίζουν τη στιγμή αυτή για να διευκολυνθεί ο εκ νέου εξανθρωπισμός του εχθρού. Ωστόσο, το να προτείνει κανείς συγχώρεση όταν ένας λαός εξακολουθεί να παλεύει για επιβίωση ενάντια σε έναν αδίστακτο εχθρό που δεν έχει ακόμη ηττηθεί μπορεί να θεωρηθεί αναίσθητο και αντιπαραγωγικό. «Συμφιλίωση», μου λένε, είναι μια λέξη που πολλοί Ουκρανοί δεν θέλουν καν να την σκεφτούν ακόμα – τουλάχιστον μέχρις ότου υπάρξει η ανάλογη μετάνοια, αναγνώριση ενοχής και αποκατάσταση από την άλλη πλευρά.

Αυτό πιθανότατα να απαιτεί τη στρατιωτική ήττα του εχθρού, μια αλλαγή καθεστώτος και μια ολοκληρωτική αλλαγή καρδιάς όπως και στη περίπτωση της Γερμανίας. Ωστόσο, η ριζοσπαστική φύση της αγάπης του Χριστού αναδεικνύεται όταν προσεύχεται κανείς μέσα στις δυσκολίες και τα παθήματά του, «Πατέρα, συγχώρεσε τους επειδή ξέρουν τι κάνουν», όσο δηλαδή ο εισβολέας φαίνεται πως ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Οι πνευματικοί ηγέτες πρέπει να πρωτοστατήσουν στο να ενθαρρύνουν τους συναδέλφους τους Ουκρανούς να προφυλάξουν την καρδιά τους από συμπεριφορές που θα διαβρώσουν τη διαδικασία μετασχηματισμού και ανοικοδόμησης.

Ενώ η συμφιλίωση είναι αμφίδρομη, δηλαδή επειδή απαιτεί και από τις δύο πλευρές να πλησιάσουν η μία την άλλη (προφανώς κάτι αδύνατο προς το παρόν), η συγχώρεση είναι μονομερής και παραμένει επιλογή του καθενός.

Είθε ο Θεός να αναδείξει πραγματικούς ειρηνοποιούς ανάμεσα στους Ουκρανούς και τους Ρώσους,  όπως υπήρξε η κυρία Laure, «απόστολους της συμφιλίωσης», όπως τους χαρακτήρισε ο Schuman. Και όπως η Lisa Loden, ανάμεσα στους Ισραηλινούς και τους Παλαιστίνιους (δείτε τη συνέντευξή μου μαζί της στο November Schuman Talk).