Μπορεί η πίστη να οδηγήσει σε αδιέξοδο;
Σύμφωνα με
πρόσφατα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ[1],
το 2024 καταγράφηκαν συνολικά 469 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα. Τα
δεδομένα αποκαλύπτουν σημαντικές τάσεις, παρέχοντας μια πληρέστερη εικόνα του δυσνόητου
αυτού φαινομένου, λόγω της υποκαταγραφής, που αγγίζει το 15%-20%. Επιπλέον,
επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχει σύστημα καταγραφής των αποπειρών αυτοκτονίας που
καταλήγουν στα νοσοκομεία, πίσω από κάθε αυτοκτονία φαίνεται να κρύβονται 20
έως 30 απόπειρες.
Με τίτλο, «Η
λογοτεχνία και η αυτοκτονία» ο Παντελής Μπουκάλας διερωτάται αν άραγε είναι
«επαγγελματική νόσος» οι αυτοκτονίες των λογοτεχνών, των καλλιτεχνών και των
φιλοσόφων γενικότερα, που πιθανόν να μας οδηγούσε να πιστέψουμε ότι οι άνθρωποι
των γραμμάτων και των τεχνών είναι οι κατεξοχήν ευαίσθητοι, με την έννοια είτε
του αισθαντικού είτε του ευπαθούς και τρωτού.
Ο Σαίξπηρ γράφει
για την αυτοκτονία στον Άμλετ όπου η εγκαταλελειμμένη ερωμένη του, η Οφηλία,
πνίγεται. Το έργο του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» περιέχει τη διπλή αυτοκτονία τους.
Η «Άννα Καρένινα» του Τολστόι πεθαίνει ρίχνοντας τον εαυτό της κάτω από ένα τρένο. Στη Γερμανία του
Γκαίτε, όταν εκδόθηκε ο «Βέρθερος» του, δεν ήταν λίγοι οι αναγνώστες που
μιμήθηκαν τον ρομαντικό λογοτεχνικό ήρωα και αυτοκτόνησαν.
Ο Πέτρος
Χαρτοκόλλης, ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας και πρόεδρός
της, στο βιβλίο του «Ιδανικοί αυτόχειρες. Έλληνες λογοτέχνες που αυτοκτόνησαν»,
επιχειρεί να φωτίσει από τη σκοπιά της επιστήμης την αυτοκτονία του Καρυωτάκη,
του Γιαννόπουλου, του Συκουτρή και άλλων δύο Ελλήνων λογοτεχνών, του Ναπολέοντα
Λαπαθιώτη και της Πηνελόπης Δέλτα, αναζητώντας αναλογίες και διαφορές. Οι πέντε
αυτοί συγγραφείς αυτοκτόνησαν σε διαφορετική ηλικία και για τον λόγο του ο
καθένας: Το 1910 ο Γιαννόπουλος, 41 ετών, μπαίνοντας στη θάλασσα του Σκαραμαγκά
καβάλα στ’ άλογό του, αυτοσκηνοθετούμενος σε παράσταση μεγαλείου. Το 1928 ο
Καρυωτάκης, αυτοπυροβολούμενος, 32 ετών. Το 1937 ο Συκουτρής, 36 ετών, στον
Ακροκόρινθο. Το 1941 η Πηνελόπη Δέλτα, στα 67 της, αυτοδηλητηριάστηκε την ημέρα
που εισέβαλαν οι Γερμανοί στην Αθήνα. Το 1944 ο Λαπαθιώτης, στα 56 του,
αυτοπυροβολούμενος με το πιστόλι του στρατηγού πατέρα του.
Στην κριτική του
βιβλίου του Χαρτοκόλλη, ο Μπουκάλας όμως καταλήγει πως καμία στατιστική δεν θα
μπορούσε να στηρίξει πως οι καλλιτέχνες αυτοκτονούν σε μεγαλύτερη συχνότητα απ’
ό,τι οι υπόλοιποι θνητοί, απλώς τυχαίνει ο δικός τους θάνατος να έλκει
περισσότερο την προσοχή, και εάν είναι εκούσιος, να μετατρέπεται συχνά σε
θρύλο: στον θρύλο της «ηρωικής εξόδου» ή της «παραδειγματικής, ενσώματης
αμφισβήτησης του κατεστημένου».
Η αυτοκτονία εμφανίζεται
και σε δημοφιλείς ταινίες όπως το Δεσμώτης του Ιλλίγγου (Vertigo, 1958), Η Μεγάλη Ανατριχίλα (The Big Chill, 1983) και Οι Τρεις Πινακίδες Έξω Από το
Έμπινγκ, στο Μιζούρι (Three Billboards Outside Ebbing, Missouri, 2017).
Η αυτοκτονία δεν
δικαιολογείται ποτέ, ακόμη και αν η ζωή ενός ανθρώπου είναι γεμάτη πόνο και
ωδίνες. Η Βίβλος περιέχει αρκετά παραδείγματα ανθρώπων που υποφέρουν αλλά δεν
αυτοκτονούν. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα ο Ιώβ. Ο Εκκλησιαστής, ενώ
αναγνωρίζει ότι «τα πάντα είναι μάταια» (Εκκλ. 1:2), δεν συνιστά την
αυτοκτονία. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανθρωπότητα πρέπει να «φοβάται τον
Θεό και να τηρεί τις εντολές του» (Εκκλ. 12:13). Η αυτοκτονία δεν
δικαιολογείται ακόμη και όταν οι άνθρωποι υποφέρουν, επειδή «ο Θεός θα φέρει
κάθε πράξη σε κρίση» (Εκκλ. 12:14).
Η Βίβλος τονίζει
έντονα ότι ο άνθρωπος έχει αξιοπρέπεια που ποτέ δεν χάνεται, επειδή
δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού (Γέν. 1:28-29), έχει αξία και αξιοπρέπεια,
ανεξάρτητα από την κατάσταση που βρίσκεται. Μάλιστα, Ο Υιός του Θεού πέθανε για
να μπορεί να προσφέρει ζωή αιώνια στον κάθε άνθρωπο. Γι’ αυτό ο άνθρωπος δεν
αποκτά αξία με το να είναι παραγωγικός ούτε μπορεί ποτέ να την χάσει, γι’ αυτό ο
καθένας αξίζει να του φέρονται οι
γύρω του με αξιοπρέπεια.
Ως χριστιανοί
απορρίπτουμε τις όποιες πολιτισμικές φωνές της σύγχρονης εποχής μας περί αυτοκτονίας και ενεργά συμμεριζόμαστε
τις πολιτισμικές φωνές κατά της. Οι εκκλησίες και ειδικά το κήρυγμα του άμβωνα
πρέπει να συμβάλλει στην πρόληψη της αυτοκτονίας σε κοινωνικό επίπεδο με το να χτίζονται αναχώματα κατά της
αυτοκτονίας, ειδικά με το κήρυγμα και τη διδασκαλία περί αγάπης και του
συνδέσμου μεταξύ των ανθρώπων, όταν υπάρχει το κήρυγμα περί αξίας και
αξιοπρέπειας του κάθε ανθρώπου, το κήρυγμα της ελπίδας και οι ηθικές αντιρρήσεις
του Θεού στην αυτοκτονία, το κήρυγμα περί αυτοελέγχου, το κήρυγμα περί θλίψης
και βασάνων και το κήρυγμα που ενθαρρύνει την αναζήτηση βοήθειας.
Η αυτοκτονία είναι αδιέξοδο, επειδή ο Θεός μας
διαβεβαιώνει πως είναι παρών, πως μας γνωρίζει προσωπικά και μας αγαπάει. Μακάριος
αυτός που διάλεξε τον Δρόμο, την Αλήθεια και τη Ζωή:
Και τώρα, έτσι λέει ο Κύριος, ο δημιουργός σου … ο πλάστης σου: Μη φοβάσαι,
επειδή εγώ σε λύτρωσα, σε κάλεσα με το όνομά σου, είσαι δικός μου (Ησ. 43: 1).
[1] Μη
κερδοσκοπικός, μη κυβερνητικός κοινωνικός φορέας που ιδρύθηκε το 2000 και
δραστηριοποιείται στη λειτουργία Μονάδων και στην υλοποίηση προγραμμάτων και
παρεμβάσεων για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την προώθηση της κοινωνικής
ενσωμάτωσης των αποκλεισμένων ομάδων στην Ελλάδα και το εξωτερικό,
Σχόλια